Geneza Sanktuarium Matki Boskiej Lipskiej w Lipach, oddalonych 2 km od Lubawy, podobnie jak w większości sanktuariów maryjnych w Polsce, owiana jest tajemnicą. Nie ma żadnego pewnego źródła, które rzucałoby jakieś światło na początek dziejów czci Maryi w tym pogańskim uroczysku. Nie zachował się żaden dokument informujący o pochodzeniu lipowej figurki Bogurodzicy lub o budowie przeznaczonej dla niej kaplicy w Lipach. Pewne jest jednak to, że kult lipski swymi korzeniami sięga samych początków chrześcijańskiej historii Lubawy. Stara lubawska legenda głosi, że kult Matki Bożej Lipskiej miał początek nadprzyrodzony, cudowny. Znamy z dziewiętnastowiecznej relacji miejscowego proboszcza, opartej na aktach parafialnych i pradawnych wierzeniach. Przytacza ją ks. J. Fankidejski w opracowaniu wydanym w Pelplinie w 1980r. ” Obrazy cudowne i miejsca w dzisiejszej diecezji chełmińskiej posług urzędowych aktów kościelnych i miejscowych podań.